Het gebouw

Het Gebouw

Het gebouw uit 1912 kent een rijke historie en vele namen: Hortus gebouw, Hugo de Vries laboratorium, centrum of gebouw en inmiddels dus De Groene Plantage. De architect van het gebouw is JM van der Meij ook wel de grondlegger van de Amsterdamse School. Het gebouw is het eerste of een van de eerste gebouwen in deze stijl maar is relatief nog onbekend. Neem een kijkje binnen, lees de historie van het gebouw en vindt meer informatie over de directe omgeving.


Omgeving

Amsterdam werd in de zeventiende eeuw een van de rijkste en snel groeiende steden van Europa, door de handel overzee. Er was een grote behoefte aan meer woningen en het stadsbestuur besloot de drassige stukken land aan de andere kant van de Amstel ook bij de stad te betrekken. De ‘vierde stadsuitleg’ was in 1680 klaar, maar het gebied bleek al snel te groot bemeten: de kavels werden lang niet allemaal verkocht. In 1682 kreeg een Amsterdamse stadsbestuurder een briljant idee: laten we dit drassige stuk land omvormen tot een prachtig lustoord? Een plek waar de brave burgers tuinen konden kopen en onderhouden, waar ze konden wandelen, genieten van de zon en met elkaar konden keuvelen over de bloemen en planten. Zo geschiedde. De buurt werd een groen recreatiegebied met chique volkstuinen, waaraan de Plantage haar naam dankt. Iedereen mocht er een kavel kopen en zo inrichten als hij of zij wilde. Er mochten kleine tuinhuisjes op gebouwd worden, leuke prieeltjes, wat kleine etablissementjes voor de nodige versnaperingen, maar geen vaste woonhuizen. Ook ambachten en handel waren er verboden. De Plantage een groot succes. Opeengepakt in de dichtbevolkte binnenstad met stinkende grachten, snakte de Amsterdamse middenklasse naar wat groen. Wandelen was in, tuinieren was in, en al snel waren alle kavels verkocht. Het succes was zo groot, dat in de loop van de achttiende eeuw de regels moeilijk te handhaven bleken. Illegale tapperijen werden geopend en de klanten stroomden toe. De Plantage kwam bekend te staan als ‘liederlijk lusthof’ – inmiddels hadden ook veel prostituees hun weg naar de groene buurt gevonden. Boze huurders dienden klaagschriften in waarin ze de stad vroegen om een einde te maken aan de ‘hoerhuysen en hoere woningen’, waar zich bovendien allerlei ‘slegt, oproerig volk’ ophield. Om de wildernis in de Plantage wat in te perken werden de vergunningen ingetrokken, de verkopers van sterke drank beboet en werd er een politieman in de buurt aan het werk gesteld. Toch bleef de Plantage haar reputatie van ‘liederlijk lusthof’ nog lang eer aandoen. De Plantage bleef een buurt van plezier en vermaak: in de negentiende eeuw had het zich ontwikkeld tot een echt uitgaansbuurt met veel theaters, danszalen en kroegen. Er volgden een dierentuin en een aquarium. Er gingen veel schrijvers, acteurs en wetenschappers wonen en aan het einde van de negentiende eeuw liet de gegoede joodse burgerij er statige huizen bouwen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde de aard buurt echter voorgoed: de joodse bevolking, die toen zo’n zestig procent van de buurt uitmaakte, werd in de Hollandsche Schouwburg opgesloten en vanuit daar gedeporteerd. De Plantage zou na deze vreselijke periode nooit meer een buurt van enkel zorgeloos vermaak zijn. Van alles wat zich de laatste vier eeuwen in de Plantage heeft afgespeeld, vind je vandaag de dag nog sporen terug in de verschillende culturele instellingen van de buurt. De Hortus en Artis herinneren aan het groene lustoord van de zeventiende eeuw. Het Joods Cultureel Kwartier brengt de Joodse geschiedenis van de buurt weer naar boven. De herinnering aan de Tweede Wereldoorlog wordt bewaard in het Verzetsmuseum en de Hollandsche Schouwburg. Carré en de Nationale Opera & Ballet brengen de uitgaansbuurt van vroeger weer tot leven en Het Scheepvaartmuseum toont de roemrijke geschiedenis van het Amsterdamse zeevaartverleden.

Historie

De geschiedenis van het tegenwoordige De Groene Plantage is onlosmakelijk verbonden met die van de Hortus Botanicus. De in 1682 geopende Hortus Medicus of Artzeny Tuin bestond in hoofdzaak uit een in formele stijl aangelegde tuin met medicinale planten en broeikassen. Op de plaats van het tegenwoordige gebouw was vroeger naast een hortulanuswoning een botanisch laboratorium, waarin een grote en hoge palmen- en varenkas. Die kas heeft tot 1912 bestaan. Om de gewaardeerde hoogleraar Hugo de Vries te bewegen niet in te gaan op een eervol aanbod van de Colombia universiteit en hem voor Amsterdam te behouden, werd in 1912 een heel nieuw gebouw – in Amsterdamse Schoolstijl- neergezet, ontworpen door de architect J.M. van der Mey (die ook het Scheepvaarthuis aan de Prins Hendrikkade heeft gebouwd) op de plek van de oude palmen- en varenkas. Belendende gebouwen en kleine laboratoria werden gemoderniseerd en bij het hoofdgebouw getrokken om de door Hugo de Vries de nodig geachte lokaliteiten te verkrijgen. Deze waren: beneden een ruime collegezaal en een museumzaal. Op de eerste etage een bibliotheek, wat kleinere werkkamers en twee grote lokalen voor microscopie

boven het museum. Op 13 januari 1915 vond de inwijding van het gebouw plaats. Daaraan herinnert nog de gedenkplaat in de hal. Vijfenzeventig jaar later, onder leiding van architectenbureau Van Stigt, waren weer bouwvakkers bezig met metselen, uitbreken en verbouwen. Dit leidt ertoe dat bijna 100% van de beschikbare ruimte wordt toegevoegd door het maken van entresols, de kappen te voorzien van grote dakkapellen en enkele verdiepte souterrains. De ruime entree en het trappenhuis blijven intact. Op voorspraak van prof. J. Heimans (zoon van Eli Heimans) kreeg in 1948 ter gelegenheid van de 100ste geboortedag van Hugo de Vries het Botanisch Laboratorium zijn naam. In 1991 werd bij de heropening van het gebouw en gelet op het feit dat veel natuur- en milieuorganisaties in het pand zijn gevestigd besloten tot de naam Hugo de Vriescentrum. Om het gebouw beter bekend te maken is in 2014 besloten om het gebouw te positioneren onder de naam De Groene Plantage. Door zowel op de website als in het gebouw de geschiedenis en de verbondenheid met Hugo de Vries te benadrukken willen wij eer doen aan dit bijzondere gebouw en haar eerste gebruiker.

Waar bevindt De Groene Plantage zich

Stukje over de omgeving

De Groene Plantage is gelegen in een van de mooiste buurten van Amsterdam. De Plantagebuurt kenmerkt zich door de centrale maar groene en rustige ligging. Het herbergt vele musea en historische gebouwen zoals het Tropenmuseum, Artis en Hollandse Schouwburg. In de directe omgeving zijn veel verschillende voorzieningen voor dagelijkse behoefte en gebruik. Een van de lekkerste bakkers zit om de hoek en voor een borrel zijn Smid & Voogd en Koosje onze favoriete cafés. 
Voorzieningen in het pand
  • Gratis toegang tot de Hortus Botanicus
  • Gezamenlijke ruimte voor koffie, lunch en borrel
  • Gratis en snel WiFi voor normaal gebruik
  • Lift en fietsenstalling zijn aanwezig

Ook werken of ontmoeten in De Groene Plantage?